Idea

Szanowni Państwo,

 

Odchodzą w niebyt polskie tradycje śpiewacze tworzone przez setki lat w lokalnych wspólnotach tradycyjnych. Przyczyn jest wiele: przemiany cywilizacyjne, zmienne mody i preferencje estetyczne, negatywne stereotypy zniekształcające obraz kultury tradycyjnej. Wreszcie – niewielka liczba kontynuatorów pochodzących ze środowisk wiejskich, gdzie przez wieki przekaz tradycji, wiedzy, obyczajów odbywał się bezpośrednio z pokolenia na pokolenie.

Archiwa etnograficzne i muzykologiczne, m.in. w Instytucie Sztuki PAN W Warszawie i na UMCS w Lublinie, zawierają kilkadziesiąt tysięcy pieśni. Czy jest jeszcze miejsce dla tych pieśni w dzisiejszej wyobraźni zbiorowej Polaków? Czy istnieje szansa na ocalenie od zapomnienia tych cennych świadectw kultury niematerialnej? Czy współczesny człowiek, wychowywany w innym kodzie kulturowym, potrafi odczytać etyczne i ontologiczne przesłania sprzed setek czy tysięcy lat? Jaki ma sens śpiewanie pieśni, których funkcja była ściśle określona, które były częścią wielkiego porządku lokalnych kultur tradycyjnych? Czy podzielamy jeszcze wiarę Adama Mickiewicza, w to, że pieśń ujdzie cało?

Takie pytania stawiamy od 1999 roku, od początków Międzynarodowego Festiwalu Najstarsze Pieśni Europy. Festiwal był częścią dużego, całorocznego programu Fundacji Muzyka Kresów, obok Letnich Szkół, cykli warsztatów głosowych w dużych miastach Polski, konferencji i prezentacji. Celem tych wszystkich działań była rewitalizacja wiejskich tradycji śpiewaczych.

Z grona kilkuset osób związanych z programem Fundacji wybranych zostało kilkanaście, pochodzących z różnych stron Polski. Stworzyli oni Zespół Międzynarodowej Szkoły Muzyki Tradycyjnej. Zespół w latach 1999-2003 intensywnie pracował nad technikami śpiewu, brał udział w badaniach terenowych, spotykał się z autentycznymi śpiewakami i muzykantami, organizował konferencje naukowe, koncertował i nagrywał albumy. Jednak te aktywności powoli wygasały, członkowie zespołu kończyli studia, podejmowali stałe prace, zakładali rodziny. Wkrótce wokół sióstr Anastazji i Zofii Bernad powstał drugi składu Zespołu.

To naturalne rozstanie okazało się niemal dla każdego twórcy z pierwszego składu jednoczesnym otwarciem nowego etapu w ich indywidualnej drodze w stronę kultury tradycyjnej. W ciągu kilkunastu lat powstały wokół tych osób środowiska, organizacje, które realizowały już własne, wieloletnie i często międzynarodowe programy skierowane w stronę kultury tradycyjnej. Dzięki ich działalności muzyka tradycyjna w warunkach miejskich zaczęła tworzyć wspólnoty, ujawniać talenty, uwalniać energię i artykułować indywidualną ekspresję.

Tegoroczna edycja festiwalu nosi tytuł Powrót śpiewaków i jest poświęcona tym artystom. Z dużą przyjemnością zapraszamy na ich koncerty. Uczuciu radości, że ten swego rodzaju eksperyment kulturowej transplantacji się udał, towarzyszy świadomość, że to na nich teraz spoczywa misja przekazywania wartości zapisanych w kulturze tradycyjnej. Życzymy by odkrywała ona to, co w nich i ich uczniach najlepsze. Łącząc to co było, z tym co nadchodzi.

Monika Mamińska, Jan Bernad

© Rozdroża 2017
Foto: Roman Reinfuss (ze zbiorów Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku)